فلان ماده ، بيشتر در نطفه وارد شود و در بعضى از حالات كمتر و به همين دليل فرزندانى كه از يك پدر و مادر و در يك آب و هوا متولّد مىشوند و حتى تغذيهء پدر و مادر هم شبيه به‌هم است ، باهم متفاوت و مختلف‌اند ؛ يكى دليرتر و ديگرى با سخاوت‌تر ، يكى ضعيف‌تر و ديگرى باهوش‌تر است . اين نكته نيز قابل ملاحظه است كه آب و هوا نيز بخشى از وجود انسان را تشكيل مىدهد ؛ ولى امام عليه السّلام در اينجا سرچشمهء اختلاف را فقط تفاوت مادهء زمينى ذكر فرمود و سخنى از آب و هوا به ميان نياورد يا از آن‌رو تأثير آنها نسبت به مواد زمينى بسيار كمتر است و يا اينكه آب و هوا نيز تحت تأثير موادّ زمينى است ، در شوره‌زارها ، آب شور و هوا آلوده و در سرزمينهاى شيرين ، آب شيرين و هوا پاك و مطبوع است . البتّه كيفيّت تابش آفتاب نيز تأثير خاص خود را دارد و به همين دليل در مناطق استوايى ، افراد غالبا سياه‌پوست و در مناطق معتدل ، سفيدپوست هستند و به يقين تنها رنگ پوست عوض نمىشود ، بلكه منطقهء جغرافيايى به سبب تفاوت تابش آفتاب يا تفاوت آب و هوا و زمينها ، تأثير ويژهء خود را دارد . به هر حال با توجّه به آنچه گفتيم ، كلام امام را مطابق آنچه ظاهرش دلالت دارد مىتوان پذيرفت و با موازين علمى امروز نيز كاملا سازگار است و نيازى نيست بگوييم منظور از ( مبادئ طينهم ) ارواح و نفوس انسانى هستند و بقيهء الفاظ امام را نيز بر تفاوت ارواح حمل كنيم ؛ نه بر تفاوت اجسام كه تأثيرگذار در تفاوت اخلاق و روحيّات است ، آن‌گونه كه از سخنان ابن ابى الحديد در شرحش بر نهج البلاغه استفاده مىشود . آنگاه امام عليه السّلام در ادامهء سخن نمونه‌هاى متعددى از تأثير جسم بر اخلاق و فكر و صفات نفسانى بيان مىفرمايد و با ذكر هفت نمونه از رابطهء جسم و روح و تركيب ظاهرى با خلق و خوى باطنى ، اين بحث را به پايان مىبرد و مىفرمايد :